Zaburzenia odżywiania - jadłowstręt psychiczny i bulimia. Gdy choruje dusza a cierpi ciało.

19 marca 2010 - Piątek

Prof. dr hab. Irena Namysłowska (Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa)

Zaburzenia odżywiania: jadłowstręt psychiczny, bulimia i zespół napadowego objadania się (ang. Binge eating disorder) to grupa zaburzeń emocjonalnych, które doprowadzają do poważnych zmian w zdrowiu fizycznym i dezorganizują funkcjonowanie psychospołeczne dziewcząt i młodych kobiet. W tych zaburzeniach, jak w krzywym zwierciadle, odbijają się problemy współczesnych kobiet: trudności w pogodzeniu wielu, czasami sprzecznych ról społecznych, rygorystyczne wymagania wobec własnego ciała i zachowywania urody za wszelką cenę.

Przyjmuje się obecnie wieloczynnikowy model tych zaburzeń, w którym rolę odgrywają zarówno czynniki biologiczne (genetyczne), psychologiczne (specyficzne predyspozycje i cechy osobowości), rodzinne i kulturowe. Jednak przyjąć należy, że etiologia tych zaburzeń nie jest do końca wyjaśniona i na wiele pytań nie mamy odpowiedzi. Powszechnie uważa się, że u podstaw tych zaburzeń leży obniżona samoocena pacjentek. Chorują przede wszystkim kobiety, anoreksja sporadycznie występuje u mężczyzn, natomiast bulimia nieco częściej. Główne objawy anoreksji to uporczywe dążenie do obniżenie masy ciała poprzez jedzenie coraz mniejszych porcji jedzenia aż do zupełnego głodzenia się. W ten sposób chore doprowadzają do znacznego spadku masy ciała, organizm do skrajnego wyniszczenia a nawet śmierci. Diecie towarzyszy utrata miesiączki, wskazująca na głębokie zaburzenia osi przysadka, nadnercza –gonady, oraz paniczny lek przed przytyciem. Pacjentki charakteryzuje także zaburzone postrzeganie własnego ciała, skrajnie wychudzone są nadal przekonane o tym, że są zbyt grube.

Częstość występowania anoreksji w populacji ogólnej ocenia się na 0,5 -.3,7%.

Bulimia została opisana stosunkowo niedawno - w 1979 r. przez brytyjskiego badacza i praktyka Georgie’a Russella. Bulimia rozpoczyna się typowo nieco później niż jadłowstręt psychiczny, dotyka więc przede wszystkim młode kobiety w wieku około 18 –25 lat. Może jednak wystąpić u młodszych jak i znacznie starszych osób. Występuje u około 1,1 do 4,2 % populacji kobiet, a zespół subkliniczny nawet u 8 %.

W etiologii bulimii przyjmuje się, podobnie jak w anoreksji, model wieloczynnikowy. Wśród czynników biologicznych leżących u podłoża bulimii najczęściej podkreśla się zaburzenia neuroprzekaźników w OUN, zwłaszcza serotoniny. Ostatnio, przypisuje się coraz większą wagę w regulacji odżywiania się i masy ciała leptynie, neuropeptydowi Y (NPY) i peptydowi YY (PYY). Odkrycie leptyny, zwanej także hormonem sytości i możliwość monitorowania jej stężeń w surowicy krwi stworzyło nowe nadzieje na wyjaśnienie biochemicznych mechanizmów regulacji łaknienia i wielkości masy ciała. Zaburzenia dotyczące tych peptydów występują u osób z jadłowstrętem psychicznym i bulimią, choć nie wiadomo, czy są one spowodowane nieprawidłowościami w odżywianiu, czy też odgrywają rolę w etiologii obu tych schorzeń.

W pewnym sensie, bulimia bardziej niż anoreksja zgodna jest z paradoksem współczesności – w dobie nadmiaru pożywienia można poddać się impulsowi jedzenia, a jednocześnie zachować szczupłą sylwetkę bez konsekwentnego, morderczego wyrzeczenia i głodowania, które dawniej było udziałem chorych na anoreksję.

Główne objawy bulimii to powtarzające się epizody gwałtowanego objadania się. Epizod objadania się charakteryzuje stosowanie nawracających nieprawidłowych zachowań kompensacyjnych służących zapobieganiu przyrostowi masy ciała, takich jak: prowokowanie wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających, diuretyków, lewatyw, poszczenie, intensywne ćwiczenia fizyczne. Trzecim objawem jest uzależnienie samooceny od wyglądu zewnętrznego.

Leczenie obu zaburzeń odżywiania jest bardzo trudne, długotrwałe i wymaga łączenia zarówno metod biologicznych (farmakoterapii zwłaszcza w bulimii), jak i szeroko pojętych oddziaływań psychospołecznych, takich jak psychoterapia indywidualna, grupowa, rodzinna, ta ostatnia zwłaszcza u młodszych dziewcząt.

Wzrastające rozpowszechnienie zaburzeń odżywiania, niejednokrotnie wieloletni przebieg z potrzebą licznych hospitalizacji, wysoki stopień śmiertelności sprawiają, że zaburzenia te stają się jednym z najważniejszych celów oddziaływań profilaktycznych i terapeutycznych w grupie dziewcząt i młodych kobiet.

DANA PTBUN Instytut Nenckiego Polityka Komitet Neurobiologii PAN Neurokognitywistyka SOJUZ Studio